Sa kasaysayan ng Pilipinas, maraming government-owned na korporasyon at asset ang naging mabigat na pabigat sa pampublikong pondo. Sa pagbabago ng pamahalaan sa 1986, lumikha ang Proclamation No. 50 ng isang sistema para ibenta o i-privatize ang mga ito.
Ang Republic Act No. 8758, na naisabatas noong Disyembre 28, 1999, ay isang maikling batas — anim na sections lamang — na nagpahaba ng buhay ng dalawang tanggapang responsable sa programang ito.
ELI5: Nag-exist ang isang special na ahensya ng gobyerno na ang trabaho ay mag-manage at magbenta ng mga government assets para makapagpond ng pera. Noong malapit na mag-expire ang kanilang term, pinalawig pa ito ng isang taon — hanggang Disyembre 31, 2000 — para maipagpatuloy nila ang trabaho at maayos na maisara ang kanilang mga operasyon.
Ang Dalawang Ahensya ng RA 8758
Ang batas na ito ay tungkol sa dalawang tanggapan na nilikha ng Proclamation No. 50:
1. Committee on Privatization (COP)
Ang sentral na ahensya ng privatization program. Sa ilalim ng RA 8758, ang COP ay may dagdag na kapangyarihan:
- Pumili ng disposition entity — maaaring magdesignate ng sinong ahensya ang magbebenta ng partikular na asset, kasama ang mga ari-arian na na-recover ng PCGG
- Mag-appoint ng kinatawan sa governing board ng isang korporasyon na inihanda para sa privatization — pero walang karapatang bumoto at walang dagdag na suweldo
2. Asset Privatization Trust (APT)
Ang tanggapan na aktwal na hawak at nagbebenta ng mga government assets. Sa ilalim ng batas:
- Lahat ng kita mula sa pagbebenta ay dapat iremit sa National Treasury:
- 60% sa special account ng Agrarian Reform Fund
- 40% sa general fund
- Ipinagbabawal ang disposisyon ng mga ari-arian sa huling 30 araw bago mag-expire ang term — para lang sa orderly na pag-liquidate at paghahanda ng turnover
Ang Ekspirasyón at Turnover (Section 2)
Pagkatapos mag-expire ng term ng APT at COP, ang lahat ng kanilang:
- Financial assets — ililipat sa trust department ng isang government financial institution (para sa patuloy na disposisyon)
- Physical assets — agad na ililipat sa naaangkop na government agency
- Mga obligasyon at liabilities — ire-remit sa National Government
Bakit Ito Mahalaga sa Ordinaryong Mamamayan
Bago mo isantabi ang batas na ito bilang "teknikal" at hindi para sa iyo — may direktang implikasyon ito:
Ang Agrarian Reform Fund Connection
Ayon sa batas, 60% ng lahat ng kita ng APT sa panahon ng extension ay napupunta sa Agrarian Reform Fund — ang pondong ginamit para pondohan ang Comprehensive Agrarian Reform Program (CARP).
Para sa mga magsasaka at benepisyaryo ng CARP sa buong bansa, ang privatization ng government assets ay direktang nagdudulot ng pondo para sa pamamahagi ng lupa at programa ng suporta.
Ang "Pera Mula sa Aming Buwis"
Ang mga government-owned na korporasyon na ibinebenta ng APT ay dating pinamomondohan ng pera ng mga mamamayan. Ang maayos at transparent na pagbebenta ng mga ito — na sinisigurado ng batas na ito — ay nagbibigay-katiyakan na makakabalik ang pera sa pampublikong kaban.
Commission on Audit Oversight
Sa ilalim ng batas, ang COA ay kinailangan ng isang 180-araw na audit ng lahat ng natitirang assets at liabilities ng APT bago mag-expire ang term nito — isang tanda ng transparency at accountability.
Ano ang Hindi Dapat Asahan sa Batas na Ito
Ang RA 8758 ay isang procedural at temporal na batas. Hindi ito:
- Nagbibigay ng karapatang personal para sa mga indibidwal
- Lumilikha ng bagong programa para sa mga mamamayan
- May probisyon para sa mga reklamo o appeals ng mga ordinaryong mamamayan
Ito ay isang mekanismo ng pamamahala ng estado — isang extension ng operating authority para matiyak ang orderly na pagtatapos ng isang programang inilunsad ng Proclamation No. 50 ng 1986.
Konteksto: Ang Privatization Program ng Pilipinas
Mauunawaan ang RA 8758 nang mas malalim kung alam mo ang kasaysayan:
Proclamation No. 50 (1986) — Inilunsad ni Pangulong Corazon Aquino ang privatization ng daan-daang government-owned corporations at assets, marami sa mga ito ay namana mula sa Marcos era.
RA 7181 (1992) — Nagbigay ng pormal na statutory basis sa programa at nagtakda ng unang termino ng APT.
RA 7661 at RA 7886 — Mga paunang extension ng termino ng APT.
RA 8758 (1999) — Ang panghuling extension, hanggang Disyembre 31, 2000.
Sa katapusan ng 2000, ang mga natitirang ari-arian ay inilipat sa iba't ibang government agencies at financial institutions para sa patuloy na disposisyon, na ang ilan ay tumagal pa ng maraming taon.
Mga Kaugnay na Batas
- Proclamation No. 50 (1986) — Orihinal na nagtatag ng Committee on Privatization at Asset Privatization Trust
- RA 6657 — Comprehensive Agrarian Reform Law, na ang pondong ito ay bahagyang pinagkukunan ng pondo
- RA 7181 — Orihinal na statutory basis ng APT (binago ng RA 8758)
Mga Madalas na Tanong (FAQ)
Q: Mayroon pa bang nagpapatakbo na privatization program ngayon?
A: Pagkatapos mag-expire ng APT noong 2000, ang privatization ng mga government assets ay nagpatuloy sa ilalim ng iba't ibang ahensya tulad ng Privatization and Management Office (PMO) sa ilalim ng Department of Finance. // TODO: verify current status of PMO and relevant current laws on government asset privatization.
Q: Paano ko malalaman kung ang isang lupa o ari-arian ay dating government asset na ibinenta ng APT?
A: Maaaring makita ang mga talaan ng mga ari-ariang ibinenta ng APT sa Register of Deeds at sa Department of Finance. Maaari ring makipag-ugnayan sa PMO para sa impormasyon.
Q: May karapatan ba ang mga dating empleyado ng privatized companies?
A: Ang mga karapatang pangtatrabaho ay napapailalim sa Labor Code at mga batas sa separation benefits — hindi direkta sa RA 8758. Para sa mga specific na reklamo, makipag-ugnayan sa DOLE.
Mga Sanggunian
- Republic Act No. 8758 — An Act Extending the Term of the Committee on Privatization and the Asset Privatization Trust. Approved December 28, 1999. https://lawphil.net/statutes/repacts/ra1999/ra_8758_1999.html
Pangkalahatang impormasyon lamang ito. Hindi ito legal na payo. Para sa tulong, makipag-ugnayan sa Public Attorney's Office (PAO) sa 1-800-10-PAO-8888.